Leesplezier en zelfvertrouwen zwakke lezers vergroten

Leesplezier en zelfvertrouwen versterken de technische leesvaardigheid van kinderen. Wij geven je graag tips om zwakke lezers positieve leeservaringen op te laten doen.

Renske Wieringa
Dyslexiebehandelaar


 

Als kinderen bij ons starten met een traject voor dyslexiebegeleiding, dan blijkt dat veel kinderen door hun leesproblemen het plezier in lezen hebben verloren. Het is een uitdaging voor ons als behandelaars om ongemotiveerde lezers positieve leeservaringen te laten opdoen. Met eenvoudige middelen, met een aanbod dat deze kinderen stimuleert.

Er is binnen OBD Noordwest veel expertise op het gebied van de begeleiding van zwakke lezers. Bij verschillende leestrajecten staat het vergroten van het leesplezier centraal, met name gericht op zwakke lezers. Leesplezier en zelfvertrouwen versterken de technische leesvaardigheid van kinderen. Wij denken graag met scholen mee hoe zwakke lezers succeservaringen kunnen opdoen! Hieronder enkele tips:
het lezen van boeken die in series worden uitgebracht
gedichten
dialoogteksten
moppen
informatieve teksten

Boeken die in series worden uitgebracht

 

Voor zwakke lezers is het van belang dat de context toegankelijk en voorspelbaar is met een duidelijke verhaallijn en herkenbare onderwerpen. Bij series zijn deze elementen vaak aanwezig. Bijvoorbeeld bij:

  • Verhalen van Kikker en Pad door Arnold Lobel
  • Verhalen van Meester Jaap door Jacques Vriens

afb kikker

Verhalen van Kikker en Pad door Arnold Lobel

De vriendschap tussen Kikker en Pad staat centraal in deze serie. De eenvoudige structuur van de verhalen geeft de schrijver de ruimte om de karakters van de hoofdpersonen op humoristische wijze uit te werken: het gaat om zorgen voor elkaar, geduld hebben met de ander, samen problemen oplossen. Het zijn voor kinderen heel herkenbare situaties!

Kenmerken van deze verhalen:
• helder taalgebruik, korte zinnen
• overzichtelijke lay-out, ruime bladspiegel
• voorspelbaarheid: twee hoofdpersonen in een vertrouwde context
• problemen worden humoristisch beschreven en opgelost
• voor iets oudere zwakke lezers zijn deze verhalen op M4-niveau niet te kinderachtig door de universele thema’s rond vriendschap

Introductie van de verhalen van Kikker en Pad
Omdat hoofdpersonen als een kikker en een pad niet direct tot de verbeelding spreken, moet je als leerkracht bij de introductie mogelijk iets meer moeite doen zodat de hoofdpersonen écht gaan leven voor je leerling.

TIP

“Laat een grappige dialoog uit een verhaal van Kikker en Pad door twee kinderen voorbereiden en presenteren aan de groep. Lees als leerkracht eventueel zelf de verbindende zinnen voor. Geschikte dialogen staan onder andere in de verhalen ‘De hoed’ en ‘Zwemmen’.”

 

Uit ‘De lijst’:
Pad heeft een lijst gemaakt van alle dingen die hij die dag van plan is om te doen.
Groot is de paniek als tijdens de wandeling het lijstje wegwaait en het schema van Pad helemaal in de war loopt…

Afb Kikker lijst

Verhalen van Meester Jaap door Jacques Vriens

 

Dit zijn korte verhalen over gebeurtenissen in de klas van Meester Jaap. Deze meester zorgt voor een heel positieve sfeer in de klas door individuele aandacht voor kinderen.

Hij geeft hen duidelijk het gevoel dat ze ertoe doen. Het gaat vaak om kwetsbare kinderen; problemen met het leren komen aan bod.

Ook een onderwerp zoals pesten komt aan de orde; wanneer kinderen buiten de boot dreigen te vallen, komt Meester Jaap of een klasgenoot voor ze op waardoor ze weer in de groep worden opgenomen.

Waarom geschikt voor kinderen met leesproblemen?

  • het zijn korte verhalen van twee pagina’s
  • de titel en de illustraties laten de hoofdlijn van het verhaal zien
  • er zit een duidelijke structuur in de verhalen
  • helder taalgebruik, vaak met korte zinnen
  • kinderen raken vertrouwd met de aanpak en de humor van Meester Jaap
  • kinderen ervaren dat er aandacht is voor problemen met leren, voor emoties en voor de omgang met andere kinderen
  • de hoofdpersonen zijn kinderen in de groepen 5, 6 en 7; kinderen herkennen de problemen van hun leeftijdsgenoten in die verhalen

afb meester jaap

Introductie van de verhalen van Meester Jaap
Voor dyslectische kinderen is het lettertype klein in de boeken van Meester Jaap; je kunt de eerste verhalen ter introductie op vergrote kopieën aanbieden. De grote letters en de ruimte tussen de regels (en de toegankelijke, herkenbare context) dragen ertoe bij dat zwakke lezers die dit leesniveau (E5) gewoonlijk nog amper aankunnen, met plezier met deze teksten aan de slag gaan!

TIP

“De verhalen van Meester Jaap bevatten veel levendige dialogen. Door aandacht voor leestekens en intonatie wordt het vloeiend lezen bevorderd. Laat twee kinderen een grappige dialoog samen oefenen en daarna aan hun groep voorlezen.”

afb meester jaap

Uit ‘Meester Jaap en de toets’: 

“Vandaag krijgen jullie een toets”. “O nee,” kreunt Jelle. Meester Jaap zegt: “Een toets is eigenlijk een soort foto van wat jullie allemaal al weten”. Ineens begint Steffie te huilen en zegt: “ Ik kan er toch niks van. Ik draai woorden om en ik vind deelsommen moeilijk. Die toetsen verpruts ik natuurlijk”. Meester Jaap probeert Steffie gerust te stellen. Kevin vraagt: “Mees, je zei toch dat een toets een foto is?” Meester Jaap knikt. Kevin: “Maar we zitten toch al het héle jaar bij jou in de groep?” Meester Jaap: ”Kevin heeft gelijk. Ik heb geen toets nodig om te weten of jullie overgaan naar de volgende groep. Want een toets is maar een foto, maar ik heb dit jaar de hele film gezien!”

Gedichten

Het oefenen met gedichten is voor kinderen een andere ervaring dan het lezen of herhaald oefenen met teksten. Gedichten met een aa-bb-cc-dd rijmschema bieden duidelijke steun bij het lezen. Vooral de gedichten van Annie M.G. Schmidt en sommige gedichten van Roald Dahl hebben dit rijmschema.

Geschikt voor haperende, onzekere lezers:

  • kinderen hebben steun aan rijm en ritme in gedichten
  • gedichten bevorderen het vloeiend lezen en versterken het zelfvertrouwen (succeservaring!)

Geschikt voor radende lezers:

  • onvoorspelbaar en origineel taalgebruik
  • nauwkeurig lezen is van belang, want alle dichtregels moeten rijmen

Waarom zijn gedichten geschikt voor herhaald oefenen?

  • door rijm en ritme is herhaald oefenen plezierig om te doen
  • bij het oefenen ligt de focus op vloeiend lezen, niet op tempo opvoeren. Dit kan plezierig zijn voor zwakke lezers
  • aandacht voor frasering: verdeel lange zinnen (met streepjes) in betekenisvolle woordgroepen, dit versterkt het ritme. De klemtoon ligt vaak op de rijmwoorden

Als leerkracht ben je voor de kinderen het inspirerende voorbeeld: laat tijdens het voorlezen horen hoe je ritme, rijm en intonatie op expressieve wijze inzet.

TIP
“Laat twee kinderen een gedicht samen voorbereiden en daarna aan de groep voorlezen. Kies hierbij onder andere een zwakke lezer; deze succeservaring zal zijn/haar zelfvertrouwen versterken!”

Voorbeeld van rijm en ritme
Uit ‘Waar de koning trek in had’ van Annie M.G. Schmidt:

 

Kom, zei de koning met bulderende stem:
Ik wil op die boterham bosbessenjam.
En toen de bosbessenjam er stond,
wilde hij liever een suikerklont.
Daarna wilde hij muisjes, daarna weer pasta.
en toen zei de koningin eindelijk: BASTA!

Voorbeeld van onvoorspelbare volgorde van woorden in de zin
Uit ‘De tandarts en de krokodil’ van Roald Dahl:

 

De krokodil zei dreigend: U staat veel te ver weg!
De achterste kiezen moeten het eerst, dát heb ik toch gezegd!
Om die te zien moet U, dat heb ik goed bekeken,
uw hoofd heel ver naar voren tussen mijn kaken steken.
De tandarts hijgde: Nee, o nee! Ik zie het prima hier.
Ik werk altijd het best op een afstandelijke manier.

Voorbeeld van woordgroepen die het ritme versterken (frasering)
Uit ‘Het kameeltje’ van Annie M.G. Schmidt:

Op een avond zei de koning, hinkelend op één voet.
Ik wil het kameeltje mee naar bed, dat vind je toch wel goed?
Nee, zei de koningin beslist, nou zit het me tot hier!
Nu hangt het me de keel uit, dat verschrikkelijke dier!
Toen ging de koning huilen en de hele vloer werd nat.
Hij snikte en hij jammerde: Ik mag ook nooit eens wat!
Vooruit dan maar, vooruit dan maar, zo zei de koningin.
Nu gaan ze altijd slapen met het kameeltje tussen hen in.

Dialoogteksten (theaterlezen/toneellezen)

Het lezen van een dialoog kan de motivatie van kinderen vergroten om te oefenen. Deze vorm van lezen kan ook worden ingezet bij herhaald oefenen: de volgende keer worden de rollen gewisseld.Aandacht voor intonatie: kinderen laten met nadruk horen welke rollen ze hebben/spelen. Bij deze vorm van lezen kunnen ouders actief worden betrokken: ouder en kind lezen thuis samen dialoogteksten.

Bij uitgeverij “De Inktvis” worden onder de naam ‘theaterlezen’ boeken uitgegeven met dialogen op alle leesniveaus. De meeste uitgaven bevatten korte grappige dialogen.
Bij uitgeverij “Zwijsen” worden boeken uitgegeven onder de naam ‘toneellezen’, ook in alle leesniveaus. Deze boeken bevatten lange doorlopende verhalen.

TIP
“Laat twee kinderen een grappige dialoog voorbereiden en aan de groep voorlezen.”

Moppen en leesbegrip

Voor zwakke lezers is het lezen van een tekst een inspannende activiteit. Ze worden in beslag genomen door het decoderen van woorden en laten dan de inhoud van de tekst soms geheel of gedeeltelijk aan zich voorbijgaan. Bij het lezen van een mop wil het kind de clou van de mop begrijpen. Laat na het lezen eventueel de clou van de mop onder woorden brengen. (Afbeelding uit moppenboek Zwijsen)

TIP
“Laat een zwakke lezer een of meerdere moppen voorlezen aan de groep.”

Afb moppen

Informatieve boeken voor zwakke lezers

Soms lezen zwakke lezers liever informatieve teksten, onder andere omdat de context direct duidelijk is. Omdat het Nederlandse taalgebied een beperktere omvang heeft dan andere taalgebieden zoals Engels of Spaans, zijn veel informatieve kinderboeken bijvoorbeeld vertaald uit het Engels. Met een kritische blik valt op dat dergelijke vertaalde informatieve teksten een enorme informatiedichtheid hebben, wat deze teksten niet erg leesbaar maken, vooral niet voor zwakke lezers. Of er is een aanbod van informatieve teksten die zeer weinig tekst bevatten; dan wordt het lezen meer ‘plaatjes kijken’.

In het aanbod van Zwijsen zijn wel informatieve boeken ontwikkeld met leesbare teksten, o.a. over de Elfstedentocht en over Sven Kramer. Ook is er een serie ‘Zoeklicht dyslexie’ (Zwijsen) met onderwerpen zoals het verminderen van afval of over zonnepanelen. Deze laatste 2 onderwerpen worden aangeboden op E3-leesniveau!

afb drones

Bovenstaande afbeelding komt uit ‘Wat slim, een robot!’ van Rian Visser (serie Zoeklicht dyslexie).

 

Kenmerken van informatieve teksten:

  • lage AVI-niveaus, maar niet kinderachtig
  • duidelijk lettertype en overzichtelijke lay-out
  • illustraties die de tekst ondersteunen
  • de informatie is vaak opgedeeld in kleine stukken tekst

Meer informatie?